Arcybiskup Stanisław Dziwisz, który jest następcą kardynała Franciszka Macharskiego na tronie biskupim metropolii krakowskiej jest 78 z kolei pasterzem w ponad tysiącletniej historii Archidiecezji krakowskiej.
Historię tej Diecezji tworzyły wybitne postaci począwszy od św. Stanisława ze Szczepanowa - biskupa i męczennika, po kardynała Karola Wojtyłę - papieża Jana Pawła II.
Powstanie diecezji krakowskiej wiąże się ze zjazdem gnieźnieńskim w roku 1000 - chociaż opinie są podzielone i nie brakuje również takich głosów historyków, którzy twierdzą, że biskupstwo krakowskie istniało już wcześniej (od lat 70. X w.), a w czasie zjazdu gnieźnieńskiego zostało jedynie podporządkowane nowo powstałej metropolii gnieźnieńskiej.

Pierwszym biskupem diecezji krakowskiej, wymienionym w najstarszym "Katalogu biskupów krakowskich" był Niemiec, Poppo.

Okres średniowiecza był czasem wybitnych osobowości w gronie pasterzy Kościoła krakowskiego. Do chwały ołtarzy podniesiono św. Stanisława ze Szczepanowa (1072-1079), którego kult do dziś pozostaje żywy. Święty ten dał przykład niezłomnej i bezkompromisowej walki o moralność wobec sprawujących władzę, aż po męczeńską śmierć.
Błogosławionym został uznany przez Stolicę Apostolską inny biskup krakowski - Wincenty Kadłubek. Uczony mąż, autor "Kroniki Polaków" pełnił rządy pasterskie w latach 1208-1218. Jako pierwszy biskup krakowski wziął udział w soborze powszechnym (laterańskim IV w 1215 roku).

Świątobliwi biskupi, tacy jak: Aron (1046-1059), Iwo Odrowąż (1218-1229), Prandota (1242-1266), Nanker (1320-1326) i Jan Grot (1326-1347) chociaż znaleźli uznanie wśród im współczesnych, to ich kult nigdy, niestety nie został oficjalnie zatwierdzony przez władze kościelne.

Rola Krakowa, jako siedziby królów, silnego centrum politycznego, kulturalnego, a nade wszystko religijnego, wiązała się z pozycją i odpowiedzialnością biskupów krakowskich, nie tylko w kwestiach wiary.
Ich wpływ na losy kraju, a nawet poniekąd Europy był znaczący. Najlepszym tego przykładem jest postać, duchownego - pierwszego polskiego kardynała - Zbigniewa Oleśnickiego (zmarłego w 1455 roku), który zdecydowanie wpłynął na polską politykę międzynarodową za panowania Jagiełły i jego syna Władysława Warneńczyka.
Pozycję biskupów krakowskich wyróżniało zakupienie w 1443 roku dla diecezji księstwa siewierskiego (utraconego w 1789 roku).

Akademia Krakowska zawdzięcza wiele biskupowi Piotrowi Wyszowi z Radoliny (1392-1412), egzekutorowi testamentu św. królowej Jadwigi, który nie tylko odnowił Akademię Krakowską ale także był wielkim orędownikiem powołania wydziału teologicznego na uczelni.

Dzieje biskupstwa krakowskiego silnie wiązały się także z historią Polski. Nieszczęścia, które uderzały w Ojczyznę, nie omijały także diecezji.
Biskup krakowski Kajetan Ignacy Sołtyk, przeciwny wpływom Rosji, został schwytany podczas obrad sejmowych w Warszawie przez Moskali, i wywieziony do Kaługi. Zesłanie przypłacił utratą zdrowia. Powrócił do diecezji, której południowa część została włączona do Austrii. Kolejne rozbiory oddały cały niemal jej obszar w ręce władzy austriackiej, która na podległych jej terenach zamykała oraz niszczyła katolickie świątynie i znosiła klasztory. Najbogatsze w Polsce przedrozbiorowej biskupstwo podupadło.

Od 1815 roku biskupstwem krakowskim rządzi Jan Paweł Woronicz, nominowany przez cesarza Rosji Aleksandra I, a namaszczony na biskupa w Warszawie. Poeta i wielki patriota.
Za jego rządów diecezja krakowska (przez lata podległa arcybiskupstwu gnieźnieńskiemu) została włączona do metropolii lwowskiej (1807-1818) a później warszawskiej (1818-1880), awansując do roli metropolii dopiero w 1925 roku.

Przez 28 lat (od 1851 do 1879 roku) tron arcypasterza diecezji krakowskiej był nieobsadzony.
Dopiero 8 czerwca 1879 roku dokonano konsekracji nowego biskupa. Został nim Albin Dunajewski - konspirator, więzień twierdzy Spielberg, profesor Akademii Duchownej w Warszawie.
Jego pontyfikat zapisał się jako okres odnowy życia religijnego, przywrócenia fundacji zakonów i powstawania nowych - m.in. wspólnoty albertynów i albertynek, oraz odbudowy prestiżu diecezji.

W XX wiek diecezję wprowadził kardynał Jan Puzyna. Przez listy pasterskie pouczał on duchowieństwo i wiernych, zabiegając o ożywienie życia sakramentalnego. Dbał o materialne podstawy działalności Kościoła.
Za jego działalności Książęco-Biskupie Seminarium otrzymało nowy, duży gmach u podnóża Wawelu. On też założył Muzeum Diecezjalne i odzyskał archiopactwo tynieckie.

W 1911 roku jego następcą został książę abp Adam Stefan Sapieha, którego pontyfikat (40 lat) trwał najdłużej w całej, tysiącletniej historii diecezji krakowskiej.
W 1925 roku w ramach reorganizacji struktur diecezjalnych w Polsce Ojciec Święty Papież Pius XI utworzył metropolię krakowską.
Stojący na jej czele kardynał Sapieha przeprowadził Kościół krakowski i wiernych przez trudny okres dwóch wojen światowych.
W dowód wdzięczności Kraków uhonorował swojego pasterza nadaniem, w 1937 roku, honorowego obywatelstwa.
Kardynał Adam Książę Sapieha zmarł w 1951 roku.
Po jego śmierci przez ponad 12 lat diecezja krakowska nie miała Ordynariusza.
Komuniści mocno blokowali nominację nowego metropolity, stąd diecezję objął jako administrator apostolski w 1946 roku zmuszony do opuszczenia Lwowa łaciński arcybiskup tego miasta Eugeniusz Baziak. Uwięziony pod koniec 1952 roku, a po zwolnieniu wydalony z Krakowa abp Baziak objął kanoniczne obowiązki po październikowej odwilży w 1956 roku. Po jego śmierci kanonicy wawelscy wybrali na zarządzającego w okresie wakatu diecezją, biskupa Karola Wojtyłę.
W 1964 roku papież Paweł VI powierzył biskupowi Karolowi Wojtyle kierowanie metropolią, a w 1967 roku włączył go do grona kolegium kardynalskiego.
Kardynał Karol Wojtyła w 1978 roku, został wybrany na Stolicę Piotrową i przyjął imię Jan Paweł II.