HISTORIA DIECEZJI - BISKUPI KRAKOWSCY

Początki Biskupstwa Krakowskiego stanowią wciąż przedmiot dyskusji naukowej. Najstarsze kalendarze katedry wawelskiej wymieniają przed biskupem Popponem (znanym z roku 1000) jeszcze dwóch jego poprzedników: Prohora i Prokulfa. Mogli być oni albo biskupami krakowskimi, albo ołomunieckimi (z siedzibą w Krakowie), albo (jak chciała część dawniejszej historiografii) - kontynuatorami słowiańskiej misji św. Metodego. Dedykacja wawelskiej katedry św. Wacławowi zdaje się sugerować jej fundację jeszcze w okresie przynależności Krakowa do państwa czeskiego (przed 990).

  • 61.Jerzy Olbracht Denhoff (1701 - 1702)

    h. Świnka, był najpierw biskupem kamienieckim (1686), potem przemyskim (1687). Będąc kanclerzem koronnym został przeniesiony z Przemyśla na biskupstwo krakowskie 6 V 1701. Zmarł po 10 miesiącach (16 III 1702) w Kielcach i został pochowany w rodzinnej kaplicy Denhoffów w Częstochowie. Po śmierci Denhoffa był administratorem diecezji przez 8 lat sufragan (i od r. 1705 biskup chełmski) Kazimierz Łubieński. W 1702 przeżył najazd szwedzki i wielką zarazę w Krakowie. Konsekrował nowo wzniesione kościoły św. Anny i kapucynów (1703).


  • 62.Kazimierz Łubieński (1710 - 1719)

    h. Pomian, przeniesiony z biskupstwa chełmskiego do Krakowa 7 V 1710. Zaraz po objęciu stolicy zwołał synod diecezjalny do kościoła Mariackiego (1711). Jego sufragan Michał Szembek sprowadził do Krakowa szarytki i umieścił je przy ul. Św. Jana. Łubieński zajął się katedrą. Odbudował strącony przez burzę w 1703 hełm wieży Zegarowej z 4 patronami (1716) i dokończył podnoszenia ambitu zaczętego przez Trzebickiego. 8 września 1717 miało miejsce ważne zdarzenie: koronacja obrazu Matki Bożej Częstochowskiej, której dokonał biskup Krzysztof Szembek w zastępstwie nuncjusza Grimaldiego. Łubieński zmarł 2 V 1719 i został pochowany pod konfesją św. Stanisława, a administrację diecezji po jego śmierci wykonywał Stanisław Bezdan Hozjusz (młodszy) sufragan przemyski, kanonik krakowski.


  • 63.Konstanty Felicjan Szaniawski (1720 - 1732)

    h. Junosza. Od 1706 biskup włocławski, przeniesiony do Krakowa 3 VII 1720. Zwolennik Sasów. Główną jego zasługą była rozbudowa seminariów krakowskich. N Wawelu kilkakrotnie powiększył seminarium arcense, założył drugie krakowskie seminarium na Stradomiu, które oddał misjonarzom. Inne seminarium ufundował w Kielcach i powierzył je kapłanom ks. Bartłomieja Holzhausera ("Bartoszom"). Dla ubogich studentów postawił w rodzinnym Łukowie "collegium Szaniavianum". Zmarł 2 VII 1732 w Lipowcu, pochowany w kaplicy Bodzentyńskiej (zwanej także kaplicą biskupa Jana Konarskiego). Po śmierci Szaniawskiego kapituła wybrała na administratora Michała Wodzickiego, kanonika krakowskiego.


  • 64.Jan Aleksander kardynał Lipski (1732 - 1746)

    h. Grabie, z biskupstwa łuckiego (1731) przeniesiony 19 XII 1732 do Krakowa i mianowany kanclerzem Państwa. W 1734 koronował w katedrze krakowskiej Augusta III Sasa na króla polskiego i jego żonę Marię Józefinę. Za to król poparł go do uzyskania godności kardynalskiej, którą otrzymał, w 1737, ale bez tytułu, bo nie objął żadnego kościoła rzymskiego. Lipski był jedynym kardynałem polskim w XVIII wieku. Zmarł 20 II 1746 w Kielcach i pochowany został w katedrze krakowskiej obok Andrzeja, dziada stryjecznego, w kaplicy śś Mateusza i Macieja. Administratorem diecezji po jego śmierci był Michał Wodziki, dziekan krakowski.


  • 65.Andrzej Stanisław Kostka Załuski (1746 - 1758)

    h. Junosza, najpierw biskup płocki (1733), jako kanclerz Państwa przeszedł na biskupstwo łuckie (1736), następnie objął biskupstwo chełmińskie (1739), a przeniesiony 2 V 1746 do Krakowa założył kanclerstwo. Współzałożyciel wraz z bratem Józefem Andrzejem, biskupem kijowskim, słynnej Biblioteki Kałuskich w Warszawie. Kościół św. Stanisława i hospicjum rzymskie dla Polaków gruntownie odnowił, tak, że został nazwany drugim po Stanisławie Hozjuszu założycielem tejże instytucji. Konstytucja sejmowa z 3 XII 1764 oddała zarząd kościoła św. Stanisława i hospicjum biskupom krakowskim. Załuski założył trzecie oprócz zamkowego i stradomskiego seminarium duchowne w Krakowie, tzw. Akademickie z drukarnią przy ul. Wiślanej. Zmarł 16 XII 1758 i pochowany został w kaplicy Grota naprzeciw Krucyfiksu św. królowej Jadwigi. Po jego śmierci administrował diecezją sufragan biskup Franciszek Potkański.


  • 66.Kajetan Ignacy Sołtyk (1759 - 1788)

    h. własnego, od 1749 koadjutor biskupa kijowskiego, przeniesiony do Krakowa 12 III 1759. W 1767 był wywieziony wraz z Józefem Andrzejem Kałuskim i dwoma Rzewuskimi do Kaługi, gdzie spędził 5 lat (do 1773). Wrócił z oznakami nienormalnego stanu umysłu. Miał zatarg z kapitułą i Hugonem Kołłątajem, który reformował Akademię Krakowską, nazwaną Szkołą Główną Koronną. Gdy choroba Sołtyka wzrastała, wywieziono go do Kielc, a zarząd diecezji cum plena iurisdictione objął Michał Jerzy Poniatowski, brat króla, biskup płocki, a później arcybiskup gnieźnieński, który w 1784 zreorganizował w całej diecezji działalność charytatywną (Bractwo miłosierdzia). W części diecezji zawiślańskiej aż do utworzenia diecezji tarnowskiej rządził Józef Kierski, biskup przemyski. W 1790 została od diecezji oderwana część lubelska i przyłączona do diecezji chełmskiej, a niedługo potem do utworzonej diecezji lubelskiej. Sołtyk zmarł w Kielcach 30 VII 1788 i pochowany został w katedrze krakowskiej. W kaplicy świętokrzyskiej stanął jego pomnik. Po śmierci Sołtyka Sejm Czteroletni uchwalił zabór księstwa siewierskiego i przyłączenia go do Królestwa polskiego (1789). Rządy poniatowskie w diecezji krakowskiej zaznaczyły się znoszeniem wielu kościołów i klasztorów.


  • 67.Feliks Paweł Turski (1790 - 1800)

    był biskupem chełmskim (1765 i łuckim (1771), dnia 20 XI 1790 przeniesiony do Krakowa. Zarząd diecezji odebrał z rąk Michała Poniatowskiego w 1791. Diecezja krakowska po 2 i 3 rozbiorze Polski prawie cała dostała się pod panowanie austriackie. Austriacy kasowali kościoły, przykładowo kościół karmelitów bosych św. Michała zamienili na więzienie, zakonnice od św. Agnieszki zostały przeniesione do kościoła św. Józefa przy ul. Poselskiej. Biskup Turski, ostatni, tylko tytularny książe siewierski, zmarł 31 III 1800. Po śmierci Turskiego administratorem diecezji został sufragan biskup Józef Olechowski. Za jego rządów władze austriackie przeniosły parafię św. Szczepana w Krakowie do kościoła karmelitów na Piasku (1801), a kościół na Placu Szczepańskim zburzyły. W tymże roku 1801 seminaria zamkowe i akademickie zostały połączone ze stradomskim.


  • 68.Andrzej Rawa Gawroński (1804 - 1813)

    eks-jezuita, mianowany biskupem krakowskim 24 IX 1804, a przybył z Wiednia do Krakowa 13 IV 1805. Niedługo potem (13 VI 1805) Pius VII zniósł biskupstwo tarnowskie i utworzył diecezję kielecką. Część zawiślańską diecezji krakowskiej od Białej po okręg bocheński wróciła do macierzy, a północna część diecezji przypadła Kielcom. Gdy w 1809 książe Józef Poniatowski przyłączył Kraków do Księstwa Warszawskiego, część zawiślańska diecezji znalazła się w obcym (austriackim) państwie, dlatego dla niej utworzono osobny wikariat generalny starosądecki. Gawroński zmarł 7 IV 1813. Diecezją administrowali po jego śmierci Michał Sołtyk, dziekan kapituły, (w 1813), a po nim Józef Wojciech z Bożej Woli Górski, biskup kielecki (1813-1815).


  • 69.Jan Paweł Woronicz (1815 - 1829)

    h. Pawęza, biskup wolnego, niepodległego i ściśle neutralnego miasta Krakowa z okręgiem. Mianowany 24 VI 1815, konsekrowany w Warszawie 8 V 1816. Rządził bezpośrednio poza Krakowem tylko nad trzema dekanatami: czernichowskim, nowogórskim i bolechowickim. Woronicz przyjmował na Wawelu zwłoki księcia Józefa Poniatowskiego, a w 1818 Tadeusza Kościuszki. W 1818 ukazała się bulla Piusa VIII "Ex imposita nobil", która zniosła diecezję kielecką, a jej terytorium podzieliła między diecezję krakowską (7 dekanatów) i nowo utworzoną diecezję sandomierską. Terytorium diecezji krakowskiej na południe od Wisły zajęła utworzona w 1821 diecezja tyniecka, której stolica została w 1826 przeniesiona do Tarnowa. Przy końcu życia Woronicz został przeniesiony do Tarnowa. Przy końcu życia Woronicz został przeniesiony 28 II 1828 na arcybiskupstwo warszawskie. Jako "prymas Królestwa Polskiego" (kongresowego) koronował cara Mikołaja I na króla polskiego. Umarł w Wiedniu 6 II 1829 i według swego życzenia pochowany został na Wawelu w kaplicy biskupa Grota. Po odejściu Woronicza do Warszawy administrował diecezją krakowską Karol Skórkowski, dziekan kapituły.


  • 70.Karol Wincenty Sariusz Skórkowski (1829 - 1835)

    mianowany biskupem krakowskim 27 VII 1829, konsekrowany 29 I 1830. Za sprzyjanie powstaniu listopadowemu naraził się carowi Mikołajowi I, który zażądał usunięcia go z Krakowa. Skórkowski zrzekł się jurysdykcji 2 VII 1835 i udał się do Opawy. Administratorami sedes impedita stante vita episcopi byli: a) sufragan biskup Franciszek Ksawery Zglenicki. Na część diecezji krakowskiej pozostającej pod berłem rosyjskim otrzymał nominację od nuncjusza jako wikariusz apostolski. Zmarł 27 I 1841. b) Następcą Zglenickiego, wybranym przez kapitułę krakowską 30 I 1841 był Ludwik Łętowski, kustosz, później dziekan i wreszcie biskup in partibus. Wykonywał też rządy nad częścią kielecką diecezji krakowskiej w charakterze wikariusza apostolskiego. Po powstaniu krakowskim (1846) Kraków został przyłączony do Austrii. Car zażądał ustąpienia Łętowskiego z wikariatu, czego biskup dokonał w 1848, a zarząd części kieleckiej objął Maciej Majerczyk, który w 1862 otrzymał sakrę biskupią. Łętowski rządził jeszcze pewien czas w Krakowie, aż do rezygnacji w dniu 4 V 1849. c) Trzecim administratorem sede impedita był Maciej Gładyszewski, kustosz katedralny, aż do śmierci biskupa Skórkowskiego, który umarł w Opawie 25 I 1851. Gładyszewski przeżył wielki pożar Krakowa w lipcu 1850 r.
    Administratorzy sedes vacante: a) Na wieść o śmierci biskupa kapituła przystąpiła do wyboru swego wikariusza, czyli administratora sede vacante, którym został tenże sam Maciej Gładyszewski, od 5 II 1851. Zmarł on nagle 28 V 1862. b) Drugim administratorem sede vacante, wybranym przez kapitułę, był Karol Teliga, prof. Uniw. Krak., z czego władze austriackie nie były zadowolone. Aby go usunąć od rządów, nuncjuszowi pozostał tylko jeden sposób: postarać się dla Krakowa o nominację wikariusza apostolskiego. Rzeczywiście został nim Antoni Junosza Gałecki, prekonizowany 25 IX 1862, konsekrowany 19 X 1862. Bardzo nielubiany, zwłaszcza z powodu wrogiego nastawienia do powstania styczniowego. W Dzień Zaduszny 1869 wyjechał na Sobór Watykański I, gdzie w sprawie nieomylności papieża zachował neutralność. Po powstaniu styczniowym przybyły do Krakowa felicjanki z Warszawy, a także ofiary Kulturkampfu urszulanki z Poznania i z Gniezna (te ostatnie przeszły do Tarnowa). Przez założenie w 1871 Akademii Umiejętności Kraków stał się stolicą nauki polskiej. W 1879 Gałecki został zwolniony i wyjechał do Wiednia, gdzie zmarł po pięciu latach.


  • 71.Albin kardynał Dunajewski (1879 - 1894)

    h. Sas, mianowany biskupem krakowskim 21 IV 1879, prekonizowany 15 V tegoż roku i konsekrowany 6 VI 1879. Nastąpiło odnowienie uszczuplonego terytorium diecezji. W 1880 i 1886 przyłączone zostały dekanaty leżące na południe od Wisły, które oderwano od diecezji tarnowskiej. Dunajewski przystąpił do restauracji katedry krakowskiej: odnowił konfesję św. Stanisłwa i kaplicę Zygmuntowską. W 1889 cesarz nadał biskupstwu krakowskiemu tytuł książęcy (zniesiony 1951), a 26 VI 1890 Dunajewski został kreowany kardynałem prezbiterem, tyt. śś. Gerwazego i Protazego. Zmarł 18 VI 1894, a administratorem został wybrany Feliks Gawroński, kustosz kapituły krakowskiej.


  • 72.Jan kardynał Puzyna (1894 - 1911)

    kniaź z Kozielska, h. Ogińczak, z sufragana lwowskiego mianowany biskupem krakowskim 7 X 1894. Ingres odbył się 17 II 1895 i zaraz przystąpił do restauracji katedry krakowskiej, która została na nowo otwarta w 1901. Na Podzamczu wybudował gmach seminarium duchownego i w 1901 przeniósł kleryków od misjonarzy na Stradomiu do nowego budynku. Kardynałem prezbiterem, tyt. śś. Witalista i Towarzyszy, został kreowany 15 IV 1901. Na konklawe w 1903 założył w imieniu cesarza Franciszka Józefa veto przeciw wyborowi na papieża kardynała Rampoli. Nie popularny, zrażał sobie społeczeństwo krakowskie takimi decyzjami, jak odmówienie przyjęcia prochów Juliusza Słowackiego na Wawel, nie zezwoleniem na mszę polową w dniu postawienia Pomnika Grunwaldzkiego (1910) i wielu innymi. W 1907 założył Muzeum Diecezjalne, rozumiał też znaczenie ochrony zabytków sztuki. Zmarł 8 IX 1911 i pochowany został w katedrze krakowskiej w kaplicy Bodzentyńskiej.


  • 73.Adam Stefan kardynał Sapieha (1911 - 1951)

    h. Lis, od 1906 rzeczywisty szambelan papieski w Watykanie, mianowany biskupem krakowskim 27 XI 1911, sakrę otrzymał z rąk papieża Piusa X 17 XII 1911 w kaplicy sykstyńskiej. Do Krakowa przybył 1 III 1912, a 3 III 1912 odbył uroczysty wjazd na stolicę św. Stanisława. Odznaczał się miłością kapłanów i ludu, dlatego do późnej starości przeprowadzał swoje wizytacje. Szczególnie zaś kochał biednych i nieszczęśliwych. W czasie I wojny światowej słynne kolumny Krakowskiego Biskupiego Komitetu przejeżdżały przez kraj, niosąc lekarstwa, odzież i żywność, w czym mu pomagał cały świat chrześcijański, do którego zwrócił się z apelem 25 XII 1914. Dzięki jego inicjatywie i poparciu grupy sanitarne młodzieży akademickiej UJ zaszczepiły przeszło 2 miliony ludzi przeciw chorobom zakaźnym. Sapieha odbył dwa synody diecezjalne: w 1923 i 1938. Dla rozwijającej się wówczas Akcji Katolickiej zbudował wielki Dom Katolicki w Krakowie, popierał budowę 100 domów parafialnych. Wystawił dom dla księży przy ul. Św. Marka, w seminarium duchownym dobudował skrzydło południowe. Od 14 XII 1925 Kraków stał się stolicą metropolii i odtąd skupił przy Wydziale Teologicznym w Krakowie studentów seminarium częstochowskiego i katowickiego. W 1935 - 1937 wystawione były w pierwszej krypcie katedry zwłoki Marszałka Józefa Piłsudskiego, którym młodzież z całego kraju oddawała cześć, a tymczasem urządzano nową kryptę pod wieżą srebrnych dzwonów. Po dwóch latach krypta była gotowa, a mimo to odkładano przeniesienie zwłok. Wówczas Sapieha po zawiadomieniu władz sam tego dokonał, co wywołało tzw. konflikt wawelski. W 1939 znalazła się Polska pod okupacją hitlerowską, która zgotowała narodowi polskiemu straszliwe cierpienia. Sapieha wszczął wówczas akcję interwencyjną, był symbolem nieugiętości wobec wroga i zachowania wobec niego narodowej godności. Kiedy 17 III 1946 wracał z Rzymu obdarzony godnością kardynalską, Krakowianie zgotowali mu wielką manifestację miłości i przywiązania. Sapieha, nazywany "jałmużnikiem Polski", przewodził od 1945 do 1950 Krajowej Centrali "Caritas". Do końca wspierał budowę nowych kościołów parafialnych, których za jego rządów powstało 65, a dla seminarium odbudował dom przy ul. Manifestu Lipcowego 4. Zasnął snem wiecznym 23 VII 1951. Pogrzeb prowadził i przemówił nad trumną prymas Stefan Wyszyński; trumnę złożono pod konfesją św. Stanisława. Po śmierci Sapiehy zarządzał diecezją jako administrator apostolski arcybiskup Eugeniusz Baziak (3 V 1951 - 15 VI 1962). Jego sufragan Karol Wojtyła, mianowany po śmierci biskupa Stanisława Rosponda, przygotował organizację Papieskiego Wydziału Teologicznego, przedłużającego działalność takiego Wydziału istniejącego na Uniwersytecie Krakowskim od 1397 do 1954.


  • 74.Karol kardynał Wojtyła (1964 - 1978)

    sufragan krakowski (nominacja 4 lipca 1958, sakra 28 września t.r.), wikariusz kapitulny (1962), mianowany metropolitą krakowskim 18 stycznia 1964 przez papieża Pawła VI, kreowany kardynałem w 1967. Ojciec soboru watykańskiego II (1962 - 65; poświęcił mu pracę U podstaw odnowy, 1972) oraz uczestnik synodów biskupich (1967, 1969, 1971, 1974, 1977). Posługę duszpasterską pełnił w zderzeniu z brutalną rzeczywistością komunistyczną (m.in. inwigilacja, agresja propagandowa, likwidacja domów i dzieł zakonnych, zakaz tworzenia parafii i budownictwa sakralnego, zamknięcie Wydziału Teologicznego, pobór kleryków do wojska itd.). Symbolem owych zmagań były starania, a następnie budowa kościoła - Arki Pana w Nowej Hucie - Bieńczycach (konsekracja w 1977). Przeprowadził w diecezji (fragment dzieła ogólnopolskiego) Wielką Nowennę oraz Millenium chrztu Polski; zreorganizował studia teologiczne w ramach Papieskiego Wydziału Teologicznego. Kardynał patronował też duszpasterstwom specjalistycznym (np. duszpasterstwo rodzin, akademickie i in.) oraz posoborowym ruchom eklezjalnym (zwł. ruchowi Światło-Życie). W latach 1972 - 79 przeprowadził synod diecezji (wedle nowatorskiej metody, opartej na pracy przeszło 500 zespołów synodalnych), nawiązujący do 900 rocznicy męczeństwa św. Stanisława. Z posługą biskupią łączył także pracę naukową w Lublinie (KUL) i Krakowie, oraz pisarską: Miłość i odpowiedzialność (1962), Osoba i czyn (1969) i in. 16 października 1978 obrany papieżem, przyjął imię Jana Pawła II. Jako papież pozostał bliski wszystkim sprawom swojej ojczyzny, a szczególnie diecezji, (którą odwiedzał aż 7-krotnie: 1979, 1983, 1987, 1991, 1997, 1999, 2002). Zmarł 2 kwietnia 2005.


  • 75.Franciszek kardynał Macharski (1978 - 2005)

    biskup (sakra 6 stycznia 1979 w Rzymie z rąk Jana Pawła II), kardynał (29 czerwca 1979), Wielki Kanclerz Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie (od 1981). W swej posłudze biskupiej, inspirowanej szczególnie myślą papieża-Polaka, główny nacisk kładł na charyzmat miłosierdzia - inspirując praktyczne działania (począwszy od Arcybiskupiego Komitetu Pomocy Więźniom i Internowanym w czasie stanu wojennego w 1981-3 aż po szereg instytucji posługujących chorym, bezdomnym, kobietom oczekującym potomstwa), a także wskazując wzory miłosierdzia, jak np. św. Brat Albert (beatyfikacja 1983; kanonizacja 1989) i św. Faustyna Kowalska (beatyfikacja 1993; kanonizacja 2000). Syntezą tego nurtu była budowa sanktuarium Miłosierdzia Bożego w Łagiewnikach (konsekrowanego w 2002 przez Jana Pawła II). Spośród wielu osób wyniesionych na ołtarze dzięki jego staraniom trzeba jeszcze wyróżnić św. Jadwigę Królową (kanonizacja 1997 na krakowskich Błoniach). Szczególnie w latach 1979 - 1989 z posługą biskupią musiał łączyć istotną rolę społeczną, zwł. współprzewodnicząc Komisji Wspólnej Rządu i Episkopatu; w diecezji patronował wówczas takim inicjatywom, jak tygodnie kultury chrześcijańskiej czy duszpasterstwo świata pracy. Szczególne zasługi Kardynał położył na polu organizacji struktur diecezjalnych - erygował blisko 200 nowych parafii; przeprowadził nowy podział dekanatów (po reorganizacji polskiego Kościoła w 1992). W 1992 otwarł także pierwszy pawilon Centrum informacji, wychowania, spotkań i modlitwy w Oświęcimiu.


Msze święte


Partnerzy:
Mecenas: